‘आर्थर रोड जेलमध्ये असताना विलास रूपवतेंनी कैद्यांमध्ये साजरी केली होती १२५ वी भीम जयंती!’ : शाहीर सचिन माळी यांनी जागवल्या संघर्षमय आठवणी; नक्षल कायद्याखालील अटकेविरोधात १२० संघटनांना एकत्र आणून रूपवतेंनी मिळवून दिला होता जामीन

मुंबई | विशेष प्रतिनिधी :

घाटकोपर येथील ऐतिहासिक रमाबाई आंबेडकर नगरमध्ये पंचशील मित्र मंडळाच्या वतीने आयोजित भव्य प्रबोधन पर्वात प्रसिद्ध आंबेडकरी शाहीर सचिन माळी आणि शाहीर शीतलताई साठे यांच्या प्रबोधनात्मक शाहिरी जलशाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमात उपस्थितांना संबोधित करताना शाहीर सचिन माळी यांनी सामाजिक नेते विलास रूपवते यांच्या संघर्षमय पाठींब्याची आणि ऐतिहासिक उपकारांची अत्यंत भावनिक शब्दांत साक्ष दिली.

"तुरुंगात १२५ वी भीम जयंती साजरी करणारे विलास रूपवते एकमेव नेते!" — शाहीर सचिन माळी

व्यासपीठावरून आपल्या धारदार शब्दांत बोलताना शाहीर सचिन माळी म्हणाले :
"मला इथे मनापासून सांगितले पाहिजे, ज्या चळवळीत प्रबोधनाचे काम करता करता आम्हाला तुरुंगातही जावे लागले. ज्यावेळी संपूर्ण देश व जगभरात महामानव भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची १२५ वी जयंती साजरी होत होती, त्यावेळेस मी मुंबईच्या आर्थर रोड जेलमध्ये होतो. अशा कठीण परिस्थितीत या ठिकाणी उपस्थित असलेले विलास रूपवते साहेब थेट जेलमध्ये आले आणि त्यांनी आर्थर रोड तुरुंगातील कैद्यांमध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची १२५ वी जयंती अत्यंत उत्साहात साजरी केली! इतकेच नव्हे, तर त्या तुरुंगामध्ये मला बाबासाहेबांचे भीमगीत गाण्याची संधी दिली. अशा धाडसी आणि सहृदयी नेत्याबद्दल मला मनापासून सार्थ अभिमान वाटतो."

? ऐतिहासिक दस्तऐवज : १४ एप्रिल २०१६ रोजी मुंबई मध्यवर्ती कारागृह (ऑर्थर रोड जेल) मधील १२५ व्या भीम जयंती सोहळ्याचे दुर्मिळ छायाचित्र

(छायाचित्रात : उभे राहून खणखणीत पोवाडा सादर करताना कबीर कला मंचचे शाहीर सचिन माळी, टेबलवर निळ्या झब्ब्यात उपस्थित युवा पँथर व सामाजिक नेते विलासभाऊ रूपवते, समोर मांडलेल्या भारतीय संविधानाच्या प्रती, जेल अधीक्षक भारत भोसले, सचिन कांबळे आणि प्रवीण लादे.)

१४ एप्रिल २०१६ : ऑर्थर रोड जेलमधील ऐतिहासिक १२५ व्या जयंती सोहळ्याची सत्य आणि अधिकृत माहिती

१४ एप्रिल २०१६ रोजी मुंबईच्या ऐतिहासिक ऑर्थर रोड जेलमध्ये (मुंबई मध्यवर्ती कारागृह) भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची १२५ वी जयंती युवा पँथर आणि सामाजिक कार्यकर्ते विलास रूपवते यांनी आयोजित करून साजरी केली होती. या ऐतिहासिक प्रसंगाची अधिकृत आणि सत्य वस्तुस्थिती खालीलप्रमाणे आहे :

• विलास रूपवते यांचा ऐतिहासिक पुढाकार : विलास रूपवते यांनी शासन व गृह विभागाशी कायदेशीर लढा देऊन महाराष्ट्रातील सर्व कारागृहांमध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची जयंती अधिकृतपणे साजरी करण्याची विशेष परवानगी मिळवली होती. त्यांनी स्वतः ऑर्थर रोड जेल प्रशासनाशी समन्वय साधून या ऐतिहासिक कार्यक्रमाचे आयोजन केले.
• सहकाऱ्यांची आणि प्रशासनाची उपस्थिती : या प्रसंगी विलास रूपवते यांच्यासोबत त्यांचे सहकारी सचिन कांबळे आणि प्रवीण लादे उपस्थित होते. तसेच ऑर्थर रोड जेलचे तत्कालीन जेल अधीक्षक भारत भोसले यांनी या कार्यक्रमासाठी संपूर्ण प्रशासकीय सहकार्य केले होते.
• संविधान वाटपाचा क्रांतीकारी उपक्रम : केवळ भाषण न करता कैद्यांच्या प्रत्यक्ष प्रबोधनासाठी आणि मानसिक परिवर्तनासाठी विलास रूपवते यांच्या हस्ते जेलमधील प्रत्येक कैद्याला स्वखर्चाने 'भारतीय संविधानाच्या प्रतींचे' (संविधान पुस्तिका) स्वहस्ते मोफत वाटप करण्यात आले होते.
• गुन्हेगारी संपवण्याचा सुधारणावादी विचार (Prison Reform) : कैद्यांना संविधान वाटप करताना विलासभाऊ रूपवते यांनी अत्यंत मार्मिक विचार मांडले होते :
  

  "तुरुंगातील प्रत्येक आरोपीला संविधान वाचायला दिले पाहिजे. जेव्हा हा आरोपी जेलच्या बाहेर जाईल, तेव्हा तो संविधानाचा अभ्यास करून संविधानाच्या चौकटीत राहून काम करेल. संविधानाचे मूल्य कळल्यामुळे त्याची गुन्हेगारी प्रवृत्ती कायमची संपेल आणि तो समाजात पुन्हा एक चांगला माणूस म्हणून मानाने जगण्याचा प्रयत्न करेल."

• शाहीर सचिन माळी यांचा खणखणीत पोवाडा : विलास रूपवते यांच्या सांगण्यावरून, जेलमध्ये बंद असलेले कबीर कला मंचचे शाहीर सचिन माळी यांनी उभे राहून महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचार आणि संघर्षावर आधारित अत्यंत खणखणीत व क्रांतीकारी पोवाडा सादर केला. कैद्यांच्या टाळ्यांच्या कडकडाटाने संपूर्ण तुरुंग परिसर दुमदुमून गेला होता. याचा कृतज्ञतापूर्वक उल्लेख शाहीर सचिन माळी आजही महाराष्ट्रातील प्रत्येक मंचावरून अभिमानाने करतात.
• छगन भुजबळ यांना निमंत्रण : याच काळात याच ऑर्थर रोड जेलमध्ये बंद असलेले माजी मंत्री छगन भुजबळ यांनाही विलास रूपवते यांनी जेल प्रशासनामार्फत या १२५ व्या आंबेडकर जयंती सोहळ्याला उपस्थित राहण्यासाठी अधिकृत निमंत्रण पाठवले होते, परंतु ते या कार्यक्रमाला आले नव्हते.
• शासनाला केलेली अधिकृत मागणी : या यशस्वी उपक्रमानंतर विलास रूपवते यांनी महाराष्ट्र शासन आणि कारागृह विभागाकडे अधिकृत मागणी केली होती की— राज्यातील प्रत्येक जेलमध्ये १४ एप्रिलला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती अधिकृतपणे साजरी झाली पाहिजे आणि प्रत्येक कैद्याला संविधानाचा अभ्यास करण्याची कायमस्वरूपी संधी दिली पाहिजे.

नक्षलविरोधी कायद्याखाली ५ वर्षांची खोटी अटक आणि जामिनासाठी रूपवतेंचा ऐतिहासिक लढा

समाजातील अन्यायाविरुद्ध शाहिरीच्या माध्यमातून प्रबोधन करणाऱ्या कबीर कला मंचाचे शाहीर सचिन माळी यांना नक्षल कायद्याखाली (UAPA) खोट्या आरोपांखाली अटक करण्यात आली होती. प्रदीर्घ ५ वर्षे ते तुरुंगात होते आणि त्यांना जामीन मिळत नव्हता. एका कलावंतावर झालेल्या या अमानुष अन्यायाविरुद्ध आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या रक्षणासाठी सामाजिक नेते विलास रूपवते यांनी थेट मैदानात उतरण्याचा निर्णय घेतला.

विलास रूपवते हे महाराष्ट्रातील एकमेव असे नेते होते, ज्यांनी नक्षल कायद्यासारख्या अत्यंत कठोर आणि संवेदनशील कायद्याखाली अटक झालेल्या व्यक्तीसाठी उघडपणे रस्त्यावर उतरून आंदोलन पुकारण्याचे अद्वितीय धाडस दाखवले.

१२० सामाजिक संघटनांना एकत्र आणून आझाद मैदानावर उपोषण

शाहीर सचिन माळी यांच्या सुटकेसाठी विलास रूपवते यांनी महाराष्ट्रातील तब्बल १२० सामाजिक संस्था, मानवाधिकार संघटना आणि समविचारी पक्षांना एकाच छताखाली एकत्र आणले. मुंबईच्या आझाद मैदानावर प्रचंड लाक्षणिक उपोषण आणि विराट धरणे आंदोलन छेडले गेले. या आंदोलनाने संपूर्ण शासन यंत्रणेला आणि गृहखात्याला हादरवून सोडले होते.

"रस्त्यावरची लढाई आणि न्यायालयीन लढाई एकत्र येते तेव्हाच न्याय मिळतो!"

विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखालील या आक्रमक आंदोलनाची दखल राष्ट्रीय पातळीवर घेतली गेली. रस्त्यावरील जनआंदोलनाची ताकद आणि न्यायालयात झालेला भक्कम कायदेशीर पाठपुरावा यांचा असा समन्वय साधला गेला की, अवघ्या दोन महिन्यांच्या आत सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालयाने शाहीर सचिन माळी यांचा जामीन मंजूर केला.

अटकेतून मुक्त झाल्यानंतर आज शाहीर सचिन माळी आणि शाहीर शीतलताई साठे संपूर्ण महाराष्ट्रात गावोगावी जाऊन भीम-शाहिरी, संविधान संवर्धन आणि समतेच्या विचारांचे भव्य प्रबोधन कार्यक्रम अखंडपणे करत आहेत.

निर्भीड आणि जनतेच्या पाठीशी उभे राहणारे नेतृत्व : विलास रूपवते

समाजातील वंचित, देवदासी, निराधार महिला यांच्या हक्कांसाठी लढण्यासोबतच, खोट्या गुन्ह्यांत अडकवलेल्या निष्पाप कार्यकर्त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहण्याची विलास रूपवते यांची परंपरा आहे. शाहीर सचिन माळी यांनी रमाबाई आंबेडकर नगरच्या व्यासपीठावरून काढलेले हे गौरवद्गार विलास रूपवते यांच्या निर्भीड आणि निष्कलंक सामाजिक नेतृत्वावर पुन्हा एकदा शिक्कामोर्तब करतात.