About Vilas Rupawate

विलासभाऊ रूपवते : सामाजिक जीवनपट, धगधगता लढा व ऐतिहासिक जनआंदोलने

१. वैयक्तिक परिचय व कौटुंबिक पार्श्वभूमी

  • पूर्ण नाव : विलास हरीभाऊ रूपवते
  • जन्म : १६ मार्च १९६७ (परेल वाडिया रुग्णालय, मुंबई)
  • जन्मस्थळ : नायगाव - भोईवाडा, जुनी इमारत क्र. ७, दादर, मुंबई
  • मूळ गाव : मु. पो. डुबेर, तालुका सिन्नर, जिल्हा नाशिक
  • कायमचा पत्ता : ७३/६७७, 'संविधान निवास', माता रमाबाई आंबेडकर नगर, कामराज नगरजवळ, पूर्व द्रुतगती महामार्ग, घाटकोपर (पूर्व), मुंबई - ४०० ०७५
  • वडिलांचे नाव : कै. हरीभाऊ यशवंत रूपवते
  • आईचे नाव : कै. मैनाबाई हरिभाऊ रूपवते
  • भावंडे : सिंधूताई (बहीण), मिलिंद, संजय, अरुण (बंधू)
  • पत्नी : सौ. संगीता विलास रूपवते
  • मुले : प्रतिश विलास रूपवते, अतिश विलास रूपवते
  • सुना : सौ. दीप्ती प्रतिश रूपवते, सौ. स्वराली अतिश रूपवते
  • छंद : विविध क्रीडा प्रकार आणि अखंड निस्वार्थ समाजसेवा
  • व्यक्तिमत्त्व : पूर्णतः निर्व्यसनी, अभ्यासू, तळमळीचे आणि निर्भीड जननेतृत्व
  • रक्तगट : 'ओ' पॉझिटिव्ह (O+ve)
  • व्यवसाय : व्यवसाय आणि पूर्णवेळ सामाजिक व लोककल्याणकारी चळवळ
  • चळवळीतील कार्यकाळ : सन १९९५ पासून दुर्बल, शोषित, वंचित व उपेक्षित घटकांच्या न्याय्य हक्कांसाठी अविरत संघर्ष

२. संघटनात्मक पदे व सामाजिक जबाबदाऱ्या

  • संस्थापक व अध्यक्ष : महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटना
  • संस्थापक व अध्यक्ष : विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान
  • अध्यक्ष : ऑल इंडिया ब्लू टायगर
  • अध्यक्ष : दुर्बल घटक आघाडी
  • माजी अध्यक्ष : निराधार व निराश्रित व्यक्ती विकास विभाग

३. पुरस्कार, सन्मान व राज्यस्तरीय गौरव

  • दिवंगत लताताई सकट राज्यस्तरीय पुरस्कार (२०१२-१३) : सामाजिक क्षेत्रातील अतुलनीय व धाडसी कामगिरीबद्दल आणि वंचित-उपेक्षित घटकांच्या कल्याणासाठी दिलेल्या ऐतिहासिक योगदानाबद्दल विलास रूपवते यांना महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागातर्फे दिला जाणारा सर्वोच्च प्रतिष्ठेचा 'दिवंगत लताताई सकट राज्यस्तरीय पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. तत्कालीन कॅबिनेट मंत्री वर्षाताई गायकवाड यांच्या शुभहस्ते स्मृतीचिन्ह, सन्मानपत्र आणि रुपये १,००,०००/- (एक लाख रुपये) रोख मानधन देऊन त्यांना गौरवण्यात आले.
  • महापुरुषांच्या विचारधारेचे पुरस्कार : भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा जोतीराव फुले, छत्रपती शिवाजी महाराज, साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे आणि क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या सामाजिक समतेच्या विचारांवर निष्ठा ठेवून कार्य केल्याबद्दल राज्यातील अग्रगण्य संस्थांकडून विविध पुरस्कार व मानपत्रांनी सन्मानित.

४. जनसेवा, आरोग्य व समाजकल्याणकारी उपक्रम

  • अन्नछत्र व स्वस्तधरा दवाखाना : माता रमाबाई आंबेडकर नगर, घाटकोपर येथील कार्यालयात दररोज शेकडो ज्येष्ठ नागरिक, निराधार व गरजू व्यक्तींसाठी अखंड अन्नदान सुरू आहे. तसेच एका सामाजिक ट्रस्टच्या माध्यमातून अत्यंत सवलतीच्या दरात औषधोपचार देणारा 'स्वस्तधरा दवाखाना' अविरतपणे चालवला जात आहे.
  • दुर्बल घटकांच्या घरी दिवाळी वाटप मोहीम : २५ नोव्हेंबर २००८ पासून दरवर्षी दिवाळी सणानिमित्त ३,००० हून अधिक देवदासी, विधवा, परित्यक्ता, घरकाम करणाऱ्या महिला आणि किन्नर बांधवांना प्रत्येकी तेल, साखर, मैदा, रवा व जीवनावश्यक किराणा साहित्याचे विनामूल्य वाटप केले जाते.
  • आरोग्य सेवा व वैद्यकीय शिबिरे : राजावाडी रुग्णालयाला रुग्णांसाठी दोन चाकी खुर्च्या व ट्रॉली भेट दिल्या. रक्तदान शिबिरे, मोफत नेत्र तपासणी व चष्मा वाटप, एचआयव्ही (HIV) तपासणी शिबिरे, कॅन्सर, मूत्रपिंड (किडनी) आणि हृदयविकाराने ग्रस्त रुग्णांना वेळोवेळी थेट आर्थिक सहाय्य.
  • रक्त विक्री घोटाळ्याचा पर्दाफाश : बेकायदेशीरपणे रक्त विकणाऱ्या एका मोठ्या रॅकेटचा रूपवते यांनी पाठपुरावा करून भांडाफोड केला, ज्यामुळे हजारो रुग्णांचे प्राण वाचले.
  • कारगिल शहीद जवान कुटुंब सहाय्य : कारगिल युद्धात देशासाठी हौतात्म्य पत्करलेल्या वीर जवानांच्या कुटुंबीयांना तत्कालीन मुख्यमंत्री सहायता निधीमार्फत भरीव आर्थिक मदत सुपूर्द केली.
  • उपेक्षितांना राजकीय व्यासपीठ : दुर्बल घटकांचा आवाज थेट संसदेपर्यंत पोहोचावा यासाठी लोकसभा निवडणुकीत दोन तृतीयपंथी, दिव्यांग, विधवा व देवदासी महिलांना उमेदवारी देऊन निवडणुकीच्या मुख्य प्रवाहात आणले.
  • कोरोना (COVID-19) काळातील मदतकार्य : टाळेबंदीत अडकलेल्या हजारो कुटुंबांना थेट अन्नधान्य किट्स वाटप, डिजिटल माध्यमातून (Google Pay) गरजू नागरिकांना थेट आर्थिक सहाय्य, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आयुर्वेदिक औषधांचे घरोघरी वाटप, महिलांसाठी उपनगरीय लोकल सेवा सुरू करून घेणे, तसेच ६ डिसेंबर रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाण दिनी नागरिकांना चैत्यभूमी व माता रमाबाई आंबेडकर नगरात अभिवादनासाठी मार्ग मोकळा करून दिला.

५. ऐतिहासिक आंदोलने, धडक मोर्चे आणि धगधगता संघर्ष

१. गुगल डूडल आंदोलन व कायदेशीर लढा (२०१४ - २०१५)

सन २०१४ मध्ये विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली 'विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान' आणि 'महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटना' यांच्या वतीने महामानव भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीनिमित्त जगातील सर्वात मोठे सर्च इंजिन 'गुगल' (Google) च्या मुख्य होमपेजवर डॉ. आंबेडकरांचे चित्र (Google Doodle) प्रदर्शित करण्यासाठी एक विशेष ऐतिहासिक मोहीम व आंदोलन छेडण्यात आले. १ एप्रिल २०१४ रोजी गुगल इंडिया (Google India Pvt. Ltd.) च्या मुंबई कार्यालयात शिष्टमंडळासह अधिकृत कायदेशीर निवेदन सादर करण्यात आले. सुरुवातीला गुगलच्या प्रतिनिधींनी ईमेलद्वारे तांत्रिक अडचणींमुळे वेळ लागेल असे कळवले होते; परंतु रूपवते यांच्या सततच्या आणि आक्रमक कायदेशीर पाठपुराव्यामुळे अखेर १४ एप्रिल २०१५ रोजी गुगलने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या १२४ व्या जयंतीनिमित्त जागतिक पातळीवर पहिले अधिकृत 'आंबेडकर गुगल डूडल' प्रकाशित केले.

  • प्रमुख यश : आंतरराष्ट्रीय स्तरावर जागतिक तंत्रज्ञान महासत्तेला महामानवाच्या कार्याची दखल घेण्यास भाग पाडले.

२. ग्रँट रोड पोलीस कारवाईविरुद्ध लढा (पुणे सीआयडी चौकशी)

मुंबईतील ग्रँट रोड परिसरातील पाववाला स्ट्रीट येथील एका पोलीस कारवाईदरम्यान पीडित आणि दुर्बल घटकातील महिलांचे सोने व रोख रक्कम बेपत्ता झाल्याचा गंभीर आरोप झाला होता. या संवेदनशील प्रकरणात विलास रूपवते यांनी 'दुर्बल घटक आघाडी' (Durbal Ghatak Aghadi) च्या माध्यमातून तत्काळ पुढाकार घेतला. त्यांनी या अन्यायाविरुद्ध थेट मुख्यमंत्र्यांचे प्रधान सचिव भूषण गगराणी (Bhushan Gagrani) यांच्याकडे अधिकृत दाद मागितली व उच्चस्तरीय चौकशीची मागणी लावून धरली. रूपवते यांच्या आक्रमक कायदेशीर पाठपुराव्याची गंभीर दखल घेत राज्य शासनाने संपूर्ण प्रकरणाची प्राथमिक चौकशी थेट पुणे सीआयडी (Pune CID) कडे वर्ग केली, ज्याचे नेतृत्व तत्कालीन वरिष्ठ पोलीस अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पूर्ण झाले.

३. १५ ऑगस्ट स्वातंत्र्य दिनी ऐतिहासिक 'अर्धनग्न मोर्चा' आंदोलन (२०१०)

विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली १५ ऑगस्ट २०१० (स्वातंत्र्य दिन) रोजी मुंबईत एक अत्यंत तीव्र आणि अभूतपूर्व 'अर्धनग्न मोर्चा' आंदोलन छेडण्यात आले. देशाच्या स्वातंत्र्याला अनेक दशके उलटूनही समाजातील निराधार, परित्यक्ता, विधवा आणि देवदासी महिला अद्यापही मूलभूत मानवी हक्क, शासकीय योजना आणि सामाजिक सुरक्षिततेपासून वंचित राहून उपेक्षित जीवन जगत आहेत, याकडे सरकारचे लक्ष वेधणे हा या आंदोलनाचा मुख्य उद्देश होता. स्वातंत्र्यदिनी "आम्ही अद्याप स्वतंत्र झालो नाही!" असा संतापजनक एल्गार पुकारत महिलांनी केलेल्या या अनोख्या आंदोलनाची राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर 'बीबीसी' (BBC International) वृत्तसंस्थेने विशेष दखल घेतली होती. या आंदोलनामुळेच वंचित महिलांच्या मानधनात वाढ आणि पुनर्वसनाच्या मागण्यांना गती मिळाली.

४. मंत्रालयाबाहेरील ऐतिहासिक 'बांगड्या भरा आंदोलन' (५ एप्रिल २०१०)

५ एप्रिल २०१० रोजी विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील मंत्रालयाबाहेर एक अभूतपूर्व व आक्रमक निषेध मोर्चा काढण्यात आला. देवदासी, परित्यक्ता, विधवा आणि घरकाम करणाऱ्या उपेक्षित महिलांना दरमहा २,००० रुपये पेन्शन मिळावी, संजय गांधी निराधार योजनेचा लाभ विनाअडथळा मिळावा आणि पिवळी रेशनपत्रिका मिळावी, या मुख्य मागण्यांसाठी हे आंदोलन करण्यात आले. यावेळी संतप्त महिलांनी मंत्रालयाच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळील सुरक्षा कडे भेदून आत घुसण्याचा प्रयत्न केला. शासनाच्या उदासीनतेचा निषेध म्हणून मुख्यमंत्र्यांच्या दालनाबाहेर बांगड्या फोडल्या आणि साड्या फेकून तीव्र संताप व्यक्त केला. या आंदोलनादरम्यान पोलिसांनी विलास रूपवते यांच्यासह अनेक महिला कार्यकर्त्यांना अटक केली. या व्यापक आंदोलनाची दखल 'लोकमत', 'आपलं महानगर', 'प्रहार' या महाराष्ट्रातील वृत्तपत्रांसह आंतरराज्यीय प्रसारमाध्यमांनी अग्रक्रमाने घेतली.

५. २००९ विधानसभा निवडणुकीवर ९ लाख महिलांचा ऐतिहासिक सामूहिक बहिष्कार लढा

ऑक्टोबर २००९ मधील महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर, विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखालील 'विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान' आणि 'महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटना' यांनी वंचित घटकांसाठी एक अभूतपूर्व राजकीय लढा उभारला. राज्यभरातील सुमारे ९ लाख निराधार, परित्यक्ता, विधवा आणि देवदासी महिलांना दरमहा २,००० रुपये निवृत्तीवेतन मिळावे, संजय गांधी निराधार योजनेच्या अटी शिथिल व्हाव्यात, पिवळी रेशनपत्रिका तसेच घरकुल योजनेचा लाभ मिळावा, या मागण्यांसाठी हा लढा होता. राजकीय पक्षांच्या उदासीनतेचा निषेध म्हणून ६ ऑक्टोबर २००९ रोजी मुंबई प्रेस क्लब येथील जाहीर पत्रकार परिषदेत रूपवते यांनी या ९ लाख महिलांतर्फे निवडणुकीवर संपूर्ण बहिष्काराची अधिकृत घोषणा केली. या ऐतिहासिक राजकीय बहिष्काराची दखल 'लोकमत', 'सकाळ', 'मुंबई मित्र' या प्रमुख मराठी वृत्तपत्रांसह 'Afternoon Despatch & Courier' या राष्ट्रीय इंग्रजी दैनिकाने पहिल्या पानावर घेतली.

६. जागतिक महिला दिनी चैत्यभूमीवरील ऐतिहासिक 'सामूहिक मुंडण आंदोलन' (८ मार्च २०१०)

८ मार्च २०१० (जागतिक महिला दिन) रोजी विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली दादर येथील ऐतिहासिक चैत्यभूमीवर एक अत्यंत आक्रमक आणि अभूतपूर्व 'सामूहिक मुंडण आंदोलन' छेडण्यात आले. राज्यभरातील लाखो देवदासी, निराधार, विधवा आणि घरकाम करणाऱ्या महिलांना दरमहा २,००० रुपये पेन्शन मिळावी, पिवळी रेशनपत्रिका मिळावी आणि संजय गांधी निराधार योजनेच्या जाचक अटी रद्द व्हाव्यात, या मागण्यांसाठी हे आंदोलन करण्यात आले. शासनाच्या उदासीनतेचा निषेध म्हणून आंदोलक महिलांनी सामूहिक मुंडण करून सरकारचे प्रतीकात्मक श्राद्ध घातले. महिला दिनी झालेल्या या अनोख्या आणि तीव्र संघर्षाची दखल 'लोकमत', 'सामना', 'सकाळ', 'महाराष्ट्र टाइम्स', 'आपलं महानगर' व 'तरुण भारत' या महाराष्ट्रातील अग्रगण्य वृत्तपत्रांसह 'The Asian Age' (इंग्रजी) आणि 'Dinakaran' (तमिळ) या आंतरराज्यीय व राष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांनी अतिशय ठळकपणे घेतली.

७. ऐतिहासिक नागपूर विधानभवन धडक मोर्चा (२१ डिसेंबर २००९)

२१ डिसेंबर २००९ रोजी नागपूर येथील हिवाळी अधिवेशनावर विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली 'विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान' आणि 'महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटना' तर्फे एक वादळी 'धडक मोर्चा' काढण्यात आला. राज्यभरातील हजारो निराधार, परित्यक्ता, विधवा आणि देवदासी महिलांना दरमहा २,००० रुपये पेन्शन, संजय गांधी निराधार योजनेच्या जाचक अटी रद्द करणे, पिवळी रेशनपत्रिका, बेरोजगारांना भत्ता आणि १ लाख रुपयांचा विमा देणे या मुख्य मागण्यांसाठी हा संघर्ष होता. या मोर्चादरम्यान मोहिनी कॉम्प्लेक्स परिसरात आंदोलक महिला व पोलिसांमध्ये तीव्र तणाव निर्माण झाला. मागण्यांचे निवेदन देताना अन्न व नागरी पुरवठा मंत्र्यांकडून विलास रूपवते यांना धक्काबुक्की करण्यात आल्याने मोर्चा अधिक आक्रमक झाला आणि महिलांनी जोरदार घोषणाबाजी करत परिसर दणाणून सोडला, ज्यामुळे प्रशासनाला अखेर नरमाईची भूमिका घेऊन शिष्टमंडळाशी चर्चा करावी लागली. या धडक मोर्चाची दखल 'The Times of India', 'नवभारत', 'सकाळ', 'पुण्य नगरी', 'देशोन्नती', 'लोकनायक', 'वार्ताहर' आणि 'सर्वजन' अशा राष्ट्रीय व प्रादेशिक प्रसारमाध्यमांनी ठळकपणे घेतली.

८. ऐतिहासिक शिवाजी पार्क महामेळावा व आंदोलन (१६ मार्च २००९)

विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान आणि 'महाराष्ट्र निराधार देवदासी महिला संघटना' यांच्या संयुक्त विद्यमाने सोमवार, १६ मार्च २००९ रोजी मुंबईतील ऐतिहासिक शिवाजी पार्क, दादर येथे राज्यस्तरीय भव्य महिला मेळावा आणि आंदोलनाचे आयोजन करण्यात आले होते. या आंदोलनात संपूर्ण महाराष्ट्रातून १ लाखापेक्षा अधिक देवदासी, परित्यक्ता, विधवा, निराधार आणि अंध-अपंग महिला एकत्र आल्या होत्या. या मेळाव्याचे मुख्य आयोजन संघटनेचे संस्थापक विलासभाऊ रूपवते यांनी केले होते, तर सभेचे प्रमुख मार्गदर्शन संघटनेच्या तत्कालीन अध्यक्षा स्व. लताताई सकट यांनी केले. सभेमध्ये "देवदासी महिलांनी हातात परडीऐवजी तलवार घेऊन आपल्या हक्कांची लढाई स्वतः लढावी!" असा निर्धार करण्यात आला. या अथांग जनसागराची 'The Asian Age', 'DNA' (Up pension from Rs225 to Rs2K per month: Widows - 1 Lakh attend meet), 'लोकमत' व 'सकाळ' यांनी मुख्य बातमी म्हणून विस्तृत नोंद घेतली.

९. मंत्रालयातील ऐतिहासिक रेशन कार्ड लढा व हल्लाबोल आंदोलन (२२ फेब्रुवारी २०१०)

२२ फेब्रुवारी २०१० रोजी विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखालील 'महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटना' तर्फे मुंबईतील मंत्रालयात अत्यंत आक्रमक 'हल्लाबोल व ठिय्या आंदोलन' छेडण्यात आले. राज्यातील उपेक्षित, परित्यक्ता, विधवा आणि देवदासी महिलांना दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) पिवळी रेशनपत्रिका त्वरित मिळावी यासाठी शेकडो महिलांनी मंत्रालयाचे सुरक्षा कडे तोडून थेट ६ व्या मजल्यावरील मंत्र्यांच्या दालनात धडक दिली. मंत्र्यांच्या दालनात ठिय्या मांडून जोरदार घोषणाबाजी करण्यात आली. या तीव्र संघर्षानंतर पोलिसांनी विलास रूपवते यांच्यासह महिला कार्यकर्त्यांना अटक केली. या धाडसी आंदोलनाची दखल 'The Times of India', 'नवभारत', 'सामना', 'लोकमत', 'नवशक्ती', 'सकाळ', 'महाराष्ट्र टाइम्स', 'आपलं महानगर' आणि 'लोकनायक' यांनी मुखपृष्ठावर घेतली.

१०. आझाद मैदान महिला हक्क मोर्चा (२५ नोव्हेंबर २००९)

'विलासभाऊ रूपवते प्रतिष्ठान' आणि 'महाराष्ट्र निराधार देवदासी महिला संघटना' यांच्या वतीने बुधवार, २५ नोव्हेंबर २००९ रोजी मुंबईच्या आझाद मैदान येथे राज्यातील देवदासी, परित्यक्ता, विधवा, घरकाम करणाऱ्या महिला आणि दिव्यांगांच्या मागण्यांसाठी विराट मोर्चा आयोजित करण्यात आला. कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला २६/११ च्या मुंबई दहशतवादी हल्ल्यातील वीर शहिदांना भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहण्यात आली. या आंदोलनात स्वतंत्र 'घरकाम महिला विकास महामंडळ' स्थापन करणे, ₹ १ लाखांचा मोफत विमा लागू करणे आणि पतीच्या मृत्यू दाखल्याअभावी अडकलेली पेन्शन पूर्ववत करणे या मागण्या मांडण्यात आल्या. या मोर्चात परित्यक्ता महिलांची उपस्थिती विक्रमी ठरली होती.

११. आझाद मैदान पहिला धडक मोर्चा (२५ नोव्हेंबर २००८)

मंगळवार, २५ नोव्हेंबर २००८ रोजी मुंबईच्या आझाद मैदानावर राज्यातील देवदासी, विधवा आणि निराधार महिलांच्या हक्कांसाठी पहिला ऐतिहासिक धडक मोर्चा आयोजित करण्यात आला. तत्कालीन मासिक ₹ ५००/- चे अत्यंत तोकडे मानधन वाढवून दरमहा ₹ २,०००/- करणे, विशेष घरकुल योजना राबवणे आणि भटके-विमुक्त व फासे पारधी महिलांचे पुनर्वसन करणे या मागण्या मांडण्यात आल्या. या पहिल्याच मोर्च्याची दखल 'पुण्य नगरी', 'सामना', 'महाराष्ट्र टाइम्स', 'नवाकाळ' व 'नवभारत' यांनी मुख्य पानावर घेतली.

१२. नामविस्तार आंदोलन व इतर महत्त्वपूर्ण सामाजिक संघर्ष

  • मराठवाडा विद्यापीठ नामविस्तार लढा (१९८२) : अवघ्या १४ व्या वर्षी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ नामविस्तार आंदोलनातील ऐतिहासिक लॉंग मार्चमध्ये सक्रिय सहभाग. आंदोलनादरम्यान १ दिवस आझाद मैदान किल्ला कोर्ट लॉकअपमध्ये प्रा. जोगेंद्र कवाडे, ज्येष्ठ पत्रकार दिवाकर शेजवळ आणि आनंद शिंदेकर यांच्या समवेत कारावास भोगला.
  • पाठ्यपुस्तक जन्मतारीख दुरुस्ती लढा : इयत्ता ६ वीच्या मराठी पुस्तिकेत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची जन्मतारीख चुकीची छापल्याचे निदर्शनास आल्यावर तीव्र आंदोलन छेडून शिक्षण मंडळाला जाहीर माफी मागायला लावली आणि लाखो पुस्तके बदलून १४ एप्रिल ही खरी जन्मतारीख दुरुस्त करून घेतली.
  • आंबेडकर पुतळा उंची संघर्ष (घाटकोपर) : माता रमाबाई आंबेडकर नगरात महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा अर्धवट पुतळा बदलून १३ फुटांचा भव्य व ऐतिहासिक पुतळा उभारण्यासाठी यशस्वी संघर्ष केला.
  • शाहीर सचिन माळी सुटका लढा : सामाजिक चळवळीतील शाहीर सचिन माळी यांच्या सुटकेसाठी मुंबईच्या आझाद मैदानावर उपोषण आंदोलन केले.
  • जीवघेणा अपघात व पुन्हा संघर्ष : २००९ मध्ये विलास रूपवते आणि स्व. लताताई सकट यांच्या गाडीचा भीषण अपघात झाला, ज्यामध्ये रूपवते गंभीर जखमी झाले (हात, पाय व मणक्याची हाडे मोडली), परंतु गरिबांच्या आशीर्वादाने पूर्ण बरे होऊन ते पुन्हा संघर्षाच्या मैदानात उतरले.

६. प्रमुख आंदोलने आणि संघर्षांची तारीखवार कालरेषा (Chronological Timeline २००८ - २०१०)

  • २५ व २९ नोव्हेंबर २००८ : मुंबईच्या आझाद मैदानावर २५,००० महिलांचा पहिला भव्य एल्गार मोर्चा.
  • १६ मार्च २००९ : मुंबईतील ऐतिहासिक शिवाजी पार्कवर १ लाखांपेक्षा अधिक महिलांचे विराट महासंमेलन व आंदोलन.
  • २२ जून २००९ : संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात व्यापक 'रास्ता रोको' आंदोलन व सर्व जिल्हाधिकारी कार्यालयांवर मोर्चे.
  • ६ ऑक्टोबर २००९ : मुंबई प्रेस क्लब येथे जाहीर पत्रकार परिषदेत ९ लाख महिलांतर्फे विधानसभा निवडणुकीवर ऐतिहासिक बहिष्काराची घोषणा.
  • २५ नोव्हेंबर २००९ : आझाद मैदानावर पुन्हा २५,००० महिलांचा मोर्चा व २६/११ च्या शहिदांना श्रद्धांजली.
  • २१ डिसेंबर २००९ : नागपूर हिवाळी अधिवेशनावर विधानभवनावर १५,००० महिलांचा वादळी धडक मोर्चा.
  • २२ फेब्रुवारी २०१० : मंत्रालयावर मोर्चा व अन्न-नागरी पुरवठा मंत्र्यांच्या दालनात रेशनकार्डसाठी थेट 'हल्लाबोल' ठिय्या आंदोलन.
  • ८ मार्च २०१० (जागतिक महिला दिन) : दादर चैत्यभूमीवर देवदासी व निराधार महिलांचे अभूतपूर्व सामूहिक मुंडण आंदोलन.
  • २२ मार्च २०१० : संपूर्ण महाराष्ट्रभर व्यापक 'रास्ता रोको' आणि 'रेल रोको' आंदोलन.
  • ५ एप्रिल २०१० : मंत्रालयाबाहेर महिलांचा अभूतपूर्व 'बांगड्या फोडा' निषेध मोर्चा.
  • २२ जून २०१० : राज्यव्यापी आंदोलन दिवस (३० ठिकाणी रेल रोको, १८ ठिकाणी रास्ता रोको व तहसील कार्यालयांवर तीव्र निदर्शने).
  • १५ ऑगस्ट २०१० (स्वातंत्र्य दिन) : मुंबईत वंचित महिलांचा ऐतिहासिक 'अर्धनग्न मोर्चा' (बीबीसीसह आंतरराष्ट्रीय माध्यमांमध्ये नोंद).

७. संघटनेची व्याप्ती, ऐतिहासिक आकडेवारी व मिळालेले यश

  • नोंदणीकृत सदस्य संख्या : २०१० पर्यंत या संघटनेत संपूर्ण महाराष्ट्रातून सुमारे ९ लाखांपेक्षा अधिक महिलांची सक्रिय सदस्य म्हणून नोंदणी झाली.
  • कार्यक्षेत्र : मुंबई, ठाणे, नाशिक, पुणे, सोलापूर, कोल्हापूर, मराठवाडा आणि विदर्भासह राज्यातील प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये व्यापक कार्यविस्तार.
  • मानधनातील ऐतिहासिक यश : या सातत्यपूर्ण जनआंदोलनांमुळेच राज्य शासनाला 'देवदासी निर्वाह भत्ता योजना' आणि 'संजय गांधी निराधार योजने'च्या मानधनात सुधारणा करावी लागली. सुरुवातीला मिळणारे अत्यंत तोकडे ₹ ३००/- मानधन वाढवून टप्प्याटप्प्याने ₹ ५००/-, ₹ १,५००/- आणि पुढे ₹ २,०००/- पर्यंत नेण्यात यश आले.
  • इतर कल्याणकारी निर्णय : देवदासींच्या मुलींच्या विवाहासाठी ₹ ५०,०००/- चे शासकीय अनुदान, ६० वर्षे वयाच्या कष्टकरी घरकाम महिलांसाठी ₹ १०,०००/- चे एकरकमी सहाय्य, तसेच रस्त्यावर राहणाऱ्या फासेपारधी बांधवांना रेशनकार्ड व मतदान ओळखपत्र मिळवून देण्यात यश आले.

८. दुर्बल व वंचित घटकांसाठी शासनदरबारी मांडलेल्या प्रमुख ७ मागण्या

  • देवदासी व विधवा स्वतंत्र महामंडळ : देवदासी, परित्यक्ता व निराधार महिलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी स्वतंत्र शासकीय महामंडळाची स्थापना करावी.
  • देवदासींचे फेरसर्वेक्षण : १९९४ च्या शासकीय सर्वेक्षणातून वंचित राहिलेल्या उर्वरित सर्व देवदासींचे आधुनिक निकषांवर फेरसर्वेक्षण करून त्यांना लाभ द्यावा.
  • कायमस्वरूपी निवृत्तीवेतन : सर्व विधवा व निराधार महिलांना दरमहा कायमस्वरूपी किमान ₹ ५,०००/- सन्मान मानधन द्यावे.
  • संजय गांधी योजनेतील जाचक अटींची समाप्ती : निराधार योजनांमधील क्लिष्ट व जाचक अटी कायमच्या रद्द करून आयुष्यभर विनाअडचण पेन्शन मिळावी.
  • तृतीयपंथी समाजासाठी शासकीय घरकुल : किन्नर/तृतीयपंथी समाजातील घटकांसाठी शासनामार्फत हक्काची घरे उपलब्ध करून द्यावीत.
  • घरकाम करणाऱ्या महिलांना पेन्शन : कष्टकरी घरकाम करणाऱ्या महिलांना वयाच्या ६० वर्षांनंतर दरमहा ₹ ५,०००/- निवृत्तीवेतन व कल्याणकारी महामंडळ द्यावे.
  • देहविक्रय करणाऱ्या महिलांचे पुनर्वसन : देहविक्रय करणाऱ्या महिलांना आरोग्याची हमी, कायदेशीर संरक्षण व वृद्धापकाळात जगण्यासाठी दरमहा ₹ ५,०००/- पेन्शन लागू करावी.

९. वृत्तपत्रे व प्रसारमाध्यमांमधील ऐतिहासिक नोंदी आणि संदर्भ

विलासभाऊ रूपवते यांच्या नेतृत्वाखालील जनआंदोलनांची राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांनी अग्रक्रमाने दखल घेतली आहे :

  • आंतरराष्ट्रीय माध्यमे : बीबीसी (BBC International), द एशियन एज (The Asian Age)
  • राष्ट्रीय इंग्रजी माध्यमे : द टाइम्स ऑफ इंडिया (The Times of India), डीएनए (DNA - Daily News & Analysis), Afternoon Despatch & Courier
  • मराठी अग्रगण्य वृत्तपत्रे : दैनिक लोकमत, दैनिक सकाळ, महाराष्ट्र टाइम्स, दैनिक सामना, दैनिक नवशक्ती, दैनिक पुण्य नगरी, आपलं महानगर, आपला वार्ताहर, दैनिक नवाकाळ, दैनिक देशोन्नती, तरुण भारत, दैनिक वृत्तत्न, लोकनायक, वार्ताहर आणि सर्वजन
  • हिंदी व प्रादेशिक माध्यमे : दैनिक नवभारत (हिंदी दैनिक), दिनकरन (Dinakaran - तमिळ दैनिक)

१०. महत्त्वाची व्हिडिओ वृत्तसंकलने व थेट यूट्यूब लिंक्स (YouTube Coverage)

विलासभाऊ रूपवते आणि महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटनेच्या विविध आंदोलने, पत्रकार परिषदा व बातम्यांचे थेट व्हिडिओ संकलन खालीलप्रमाणे आहे :

  • १. देवदासी व निराधार महिलांचे तीव्र निषेध आंदोलन विशेष वार्तांकन
    प्रसारण वाहिनी : CEN NEWS
    व्हिडिओ पहा : https://www.youtube.com/watch?v=JejH8fZZm_8
  • २. महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटनेची लोकसभा निवडणूक पत्रकार परिषद (मुंबई)
    प्रसारण वाहिनी : Mumbai24News
    व्हिडिओ पहा : https://www.youtube.com/watch?v=jLAYiB_HN3o
  • ३. महाराष्ट्र निराधार व देवदासी महिला संघटनेचे रेल्वे रोको आंदोलन व रेल्वे प्रशासनाची दखल
    प्रसारण वाहिनी : Bharat Superfast Live
    व्हिडिओ पहा : https://www.youtube.com/watch?v=Jss0iQSWIP4
  • ४. जनआंदोलन विशेष वृत्तवार्ता आणि संघर्ष
    प्रसारण वाहिनी : Janadesh News
    व्हिडिओ पहा : https://www.youtube.com/watch?v=lgpl_z7V8w0