आंबेडकर चळवळीतील नेत्याने सुपरस्टार अमिताभ बच्चन यांना संकटातून काढले; पुढे बच्चन यांनी नामदेव ढसाळांच्या मदतीसाठी पुढाकार घेतला!

ही केवळ दोन महान व्यक्तींची गोष्ट नाही, तर आंबेडकर चळवळीतील नेतृत्व, माणुसकी, मैत्री आणि सामाजिक बांधिलकीची प्रेरणादायी कहाणी आहे!

आंबेडकर चळवळ म्हणजे केवळ अन्यायाविरुद्ध संघर्ष करणे, मोर्चे काढणे, आंदोलने करणे किंवा भाषणे देणे एवढेच नाही. तर समाजातील माणसाला संकटातून बाहेर काढण्यासाठी आपल्या बुद्धीचा, अनुभवाचा, पदाचा आणि संपर्काचा योग्य वापर करणे म्हणजे आंबेडकर चळवळ!

याचे एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण म्हणजे आंबेडकर चळवळीचे ज्येष्ठ नेते, साहित्यिक आणि कवी ज. वि. पवार साहेब!
ज. वि. पवार हे दलित पँथरचे संस्थापक नेते. त्यांनी आपल्या सहकाऱ्यांसोबत अन्यायाविरुद्ध लढणारी एक आक्रमक चळवळ उभी केली. या चळवळीने महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासावर मोठा ठसा उमटवला. याच चळवळीतून पद्मश्री नामदेव ढसाळ यांच्यासारखा निर्भीड, विद्रोही आणि क्रांतिकारी कवी घडला.

दादर आंबेडकर भवन येथे ज्येष्ठ साहित्यिक व चळवळीचे नेते ज. वि. पवार साहेब यांच्याशी चर्चा करताना दुर्बल घटकांचे नेते विलासभाऊ रूपवते

१. सुपरस्टार अमिताभ बच्चन यांच्या पडत्या काळात ज. वि. पवार साहेबांची मदत!

अमिताभ बच्चन यांचा 'आनंद' हा चित्रपट पाहिल्यापासून ज. वि. पवार साहेब अमिताभ बच्चन यांचे चाहते आणि हितचिंतक झाले होते.
पुढे अमिताभ बच्चन यांनी ABCL (Amitabh Bachchan Corporation Limited) ही कंपनी सुरू केली. मात्र काही काळानंतर कंपनी आर्थिक संकटात सापडली. कंपनीच्या आर्थिक व्यवहारांबाबत प्रचंड अडचणी निर्माण झाल्या होत्या.

त्या काळात ज. वि. पवार साहेब हे बँक ऑफ इंडिया, जुहू शाखेत महत्त्वाच्या पदावर कार्यरत होते. अमिताभ बच्चन यांच्या कंपनीचे बँक खाते याच शाखेत होते. कंपनीच्या आर्थिक व्यवहारांबाबत आणि कलाकारांना दिल्या जाणाऱ्या धनादेशांबाबत काही गंभीर अडचणी असल्याची माहिती ज. वि. पवार साहेबांना मिळाली. अमिताभ बच्चन यांच्यासारख्या मोठ्या कलाकाराच्या कंपनीच्या बिकट परिस्थितीमुळे त्यांना खूप वाईट वाटले.

त्यांनी अमिताभ बच्चन यांचे सहकारी श्री. पाठक यांच्याशी चर्चा केली. त्यावेळी पवार साहेबांनी स्पष्ट सांगितले की, "मी अमिताभ बच्चन यांना मदत करेन; मात्र या मदतीमध्ये माझे नाव कुठेही पुढे आलेले दिसता कामा नये."

ज. वि. पवार साहेबांनी बँकेच्या नियमांच्या चौकटीत राहून कंपनीला आर्थिक संकटातून बाहेर काढण्यासाठी मार्ग शोधला. बँकेचे हित सुरक्षित राहिले पाहिजे आणि कंपनीलाही पुन्हा उभे राहण्याची संधी मिळाली पाहिजे, अशा पद्धतीने त्यांनी मदतीचा मार्ग आखला. त्यांनी श्री. पाठक यांना विश्वास दिला की, योग्य बँकिंग व्यवस्थेच्या माध्यमातून कंपनीचे व्यवहार सुरळीत करण्यासाठी आपण प्रयत्न करू. पवार साहेबांच्या या पुढाकारामुळे अमिताभ बच्चन यांच्या कंपनीला संकटातून सावरण्यासाठी मोठा आधार मिळाला.

२. मदत करणाऱ्या व्यक्तीचे नाव समजल्यावर अमिताभ बच्चन यांची भेटण्याची इच्छा!

काही काळानंतर अमिताभ बच्चन यांच्या आर्थिक परिस्थितीत सुधारणा झाली. त्यावेळी त्यांनी आपल्या सहकारी श्री. पाठक यांना विचारले,

"बँक ऑफ इंडिया मध्ये माझ्या कंपनीला मदत करणारे ते कोण साहेब आहेत? त्यांचे नाव काय आहे? मला त्यांना प्रत्यक्ष भेटायचे आहे आणि त्यांचे आभार मानायचे आहेत."

श्री. पाठक यांनी ज. वि. पवार साहेबांचे नाव सांगितले. अमिताभ बच्चन यांनी पवार साहेबांना भेटण्याची तीव्र इच्छा व्यक्त केली आणि त्यासाठी स्वतःहून वेळ निश्चित केला.
मात्र नियतीचा खेळ बघा—अमिताभ बच्चन हे जेव्हा बँक ऑफ इंडिया, जुहू शाखेत पवार साहेबांना भेटण्यासाठी आले, त्या दिवशी पवार साहेब सुट्टीवर होते!
ज्या माणसाने कोणत्याही प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता निःस्वार्थ मदत केली, त्याच माणसाला भेटण्यासाठी स्वतः सुपरस्टार अमिताभ बच्चन चालून बँकेत आले होते.

३. ज्यांच्याशी मतभेद होते, त्या नामदेव ढसाळांसाठी पवार साहेबांची धडपड!

काळ पुढे सरकत होता. दलित पँथरच्या काळातील सहकारी असलेले पद्मश्री नामदेव ढसाळ गंभीर आजारी पडले. त्यांच्यावर मुंबईतील बॉम्बे हॉस्पिटलमध्ये उपचार सुरू होते. त्यांच्या उपचारांसाठी मोठ्या आर्थिक मदतीची तातडीची गरज होती. उपचारांचा एकूण खर्च सुमारे ३० लाख रुपये इतका होता.

विशेष बाब म्हणजे त्या काळात ज. वि. पवार आणि नामदेव ढसाळ यांच्यात दलित पँथरमधील अंतर्गत मतभेदांमुळे अनेक वर्षे बोलणेही बंद होते. पण पवार साहेबांनी वैयक्तिक आणि राजकीय मतभेद पूर्णपणे बाजूला ठेवले. त्यांनी मनाशी पक्के केले की, "आज माझा जुना सहकारी संकटात आणि जीवन-मरणाच्या दारात उभा आहे. अशा वेळी जुने वाद आणि मतभेद बाजूला ठेवून त्याच्या पाठीशी उभे राहिले पाहिजे."

४. एका बातमीने उभे केले मदतीचे मोठे व्यासपीठ!

ज. वि. पवार साहेबांनी आंबेडकर चळवळीतील ज्येष्ठ पत्रकार दिवाकर शेजवळ यांच्याशी संपर्क साधला. त्या काळात दिवाकर शेजवळ हे 'लोकनायक' वृत्तपत्रात कार्यकारी संपादक म्हणून कार्यरत होते. पवार साहेबांनी नामदेव ढसाळ यांच्या आजारपणाची आणि त्यांना आर्थिक मदतीची किती निकड आहे, याची अत्यंत भावनिक मांडणी केली.

दिवाकर शेजवळ यांनी ही बातमी 'लोकनायक'मध्ये ठळकपणे प्रसिद्ध केली. त्यानंतर इतर सर्व मोठ्या इंग्रजी व मराठी वृत्तपत्रांनीही नामदेव ढसाळ यांच्या आजारपणाची बातमी पहिल्या पानावर प्रसिद्ध करत मदतीचे आवाहन केले. ज्यांच्याशी मतभेद होते, त्यांच्या संकटात त्यांना मदतीचा हात देणे, हीच खरी आंबेडकरी माणुसकी पवार साहेबांनी दाखवून दिली.

५. अमिताभ बच्चन यांनी केली ५ लाख रुपयांची थेट मदत!

वृत्तपत्रातील ही बातमी अमिताभ बच्चन यांचे सहकारी श्री. पाठक यांच्या वाचनात आली. त्यांनी लगेच अमिताभ बच्चन यांना ही बातमी दाखवली आणि सांगितले की, "ज्या ज. वि. पवार साहेबांनी आपल्या कंपनीच्या अडचणीच्या काळात बँकेच्या माध्यमातून सहकार्य केले होते, तेच पवार साहेब आज आपले मित्र नामदेव ढसाळ यांच्या उपचारांसाठी धडपडत आहेत."

हे ऐकताच सुपरस्टार अमिताभ बच्चन यांनी क्षणाचाही विलंब न लावता नामदेव ढसाळ यांच्या उपचारांसाठी ५ लाख रुपयांची मदत थेट बॉम्बे हॉस्पिटलच्या खात्यावर जमा केली! यासोबतच अभिनेते आमिर खान यांनी १ लाख रुपयांची मदत केली. यानंतर आंबेडकर चळवळीतील कार्यकर्ते आणि समाजातील विविध घटकांनीही पुढाकार घेतला आणि नामदेव ढसाळ यांच्या उपचारांसाठी सुमारे ३० लाख रुपये जमा झाले.

१२ नोव्हेंबर रोजी दादर आंबेडकर भवन येथे ज. वि. पवार साहेबांशी संवाद साधताना विलासभाऊ रूपवते

६. या घटनेतून आंबेडकर चळवळीने काय शिकले पाहिजे?

विलासभाऊ रूपवते यांनी विचारलेला भावनिक प्रश्न आणि पवार साहेबांचे उत्तर :

या संपूर्ण संवादादरम्यान दुर्बल, शोषित घटकांचे नेते विलासभाऊ रूपवते यांनी ज. वि. पवार साहेबांना एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न विचारला:
"साहेब, अमिताभ बच्चन साहेबांना आपल्याला भेटण्याची आजही इच्छा आहे का? आपण त्यांना भेटणार का?"

यावर अत्यंत नम्रपणे ज. वि. पवार साहेब म्हणाले:

"माझे वय आज ८३ वर्षे झाले आहे आणि अमिताभ बच्चन साहेब यांचे वय ८० च्या पुढे आहे. त्यांनी मला भेटण्यासाठी वेळ दिला, तर मी नक्कीच त्यांना प्रत्यक्ष भेटून सदिच्छा आणि शुभेच्छा देण्यासाठी जाईन."

यावर विलासभाऊ रूपवते यांनी पवार साहेबांना आश्वस्त केले की:
"अमिताभ बच्चन साहेब आज खूप मोठे व्यक्तिमत्त्व आहेत; आपल्या या पवित्र भावनेची आणि भेटीच्या इच्छेची बातमी मी नक्कीच त्यांच्यापर्यंत पोहोचवण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करेन."

जय भीम! जय संविधान!