इंदू मिल येथील बाबासाहेबांच्या 450 फूट पुतळ्यात गंभीर त्रुटी; विलास रूपवते यांचा एमएमआरडीएवर आरोप

मुंबई | 3 डिसेंबर 2025
इंदू मिल परिसरात उभारण्यात येत असलेल्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या 450 फूट उंच स्मारकाच्या पुतळ्यात तांत्रिक त्रुटी असल्याचा गंभीर आरोप स्मारक समितीतील सदस्य विलास रूपवते यांनी केला आहे. एमएमआरडीएच्या अधिकाऱ्यांनी पुतळ्याच्या बांधकामात झालेल्या या त्रुटीकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष केल्याचा आरोप त्यांनी केला.

या स्मारकाच्या प्रगतीचा आढावा घेण्यासाठी नुकतीच झालेल्या बैठकीत या विषयावर तीव्र चर्चा झाली. रूपवते यांनी सांगितले की, पुतळ्याच्या चेहऱ्यापासून ते शारीरिक प्रमाणापर्यंत अनेक मुद्द्यांवर तांत्रिक गैरसमज आणि अचूकतेचा अभाव दिसून येतो. पुतळा ज्या स्वरूपात तयार केला जात आहे, तो डॉ. आंबेडकरांच्या प्रतिमेशी जुळत नसल्याचा दावा त्यांनी केला.

इंदू मिल परिसरातील ‘आंतरराष्ट्रीय स्मारक’ प्रकल्पात वाढती चिंता

भारताच्या प्रतिष्ठेचा प्रकल्प मानल्या जाणाऱ्या इंदू मिल स्मारकाचे काम 65 टक्के पूर्ण झाले असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली आहे. मात्र, पुतळ्याचा नमुना (मॉडेल) पाहिल्यानंतर तज्ञांनी अनेक त्रुटी दाखवून दिल्याचे समजते.

स्मारक समितीने स्पष्ट केले की स्मारक आणि पुतळा यामध्ये कोणत्याही प्रकारची विसंगती अथवा तडजोड स्वीकारली जाणार नाही. डॉ. आंबेडकरांचे जागतिक स्तरावर प्रतिनिधित्व करणारे हे स्मारक असल्याने मूर्ती अत्यंत अचूक, वैज्ञानिक आणि प्रमाणबद्ध असणे अत्यावश्यक आहे.

मुख्य आक्षेप – पुतळ्यातील प्रमाण, चेहऱ्याची रचना आणि पोझिशनिंग

बैठकीत उपस्थित सदस्यांनी पुतळ्याच्या खालील मुद्द्यांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केलेः

• चेहर्याची अचूकता आणि भावभंगिमेची जुळवाजुळव

• हाताची पोझिशन आणि संदर्भातील असंगती

• शरीराची उंची व प्रमाणात विसंगती

• पुतळ्याच्या अंतिम उभारणीपूर्वी आवश्यक असलेली तांत्रिक मानके न पाळणे

समिती सदस्यांनी सांगितले की, “हा पुतळा भारतासाठीच नव्हे तर जगभरातील आंबेडकरी अनुयायांसाठी अभिमानाचा विषय आहे. त्यामुळे एकही त्रुटी स्वीकारार्ह नाही.”

अधिकाऱ्यांमध्ये आणि समिती सदस्यांमध्ये वाद वाढला

या मुद्द्यांवर चर्चा करताना एमएमआरडीए अधिकारी आणि समिती सदस्यांमध्ये वाद वाढल्याचे वृत्त आहे. काही सदस्यांनी असेही म्हटले की कामात घाई केली जात असून योग्य तांत्रिक पद्धतींचे पालन होत नाही.

स्मारक प्रकल्पाचे प्रमुख म्हणाले की, “काम वेगाने सुरू असले तरी दर्जाशी कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही. पुतळ्यातील उणिवा दुरुस्त करण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.”

‘बाबासाहेबांचे स्मारक हे भावनिक आणि ऐतिहासिक दायित्व’ – समिती

समितीने पुढे स्पष्ट केले की, हा प्रकल्प केवळ वास्तुशिल्पाचा नव्हे तर डॉ. आंबेडकरांच्या कार्याचा आणि तत्त्वज्ञानाचा जागतिक सन्मान आहे.
त्यामुळे अंतिम पुतळा डॉ. आंबेडकरांच्या मूळ रूपाशी पूर्णपणे सुसंगत असणे आवश्यक असल्याचे पुनरुच्चार करण्यात आले.